De Museumstoomtram Hoorn-Medemblik is een levend museum. Voor de bezoekers staat het aspect beleving voorop. Om meer kennis over te kunnen dragen over de achtergronden en betekenis van de stoomtram in Nederland is tentoonstelling De Tijdlijn ontwikkeld.
Personenrijtuig 1504 van de Limburgsche Tramweg-Maatschappij (LTM)
Houten personenrijtuig op twee draaistellen.
De fabrikant Beynes leverde dit rijtuig in 1922 als onderdeel van een serie van 10 door de Limburgsche Tramweg-Maatschappij (LTM) bestelde rijtuigen.
Lees verder…
Voor de normaalspoorstoomtramlijnen in Zuid-Limburg bestelde de LTM deze vergrote versie van het type rijtuigen zoals die bij haar voorganger de CLS (Centrale Limburgsche Spoorweg – Stoomtramweg- Maatschappij) al enige jaren in gebruik waren.
In overeenstemming met het lokaalspoorkarakter van die lijnen stonden deze rijtuigen nogal hoog op de draaistellen, zodat het een hele klim was erin te komen. Ze zijn dan ook voor “tram” rijtuigen wat aan de grote kant.
Dit model rijtuig (CLS) was op zich weer een verdere ontwikkeling van het “nieuwe Beijnes ( = fabrikant) type”, dat vanaf 1915 in dienst werd gesteld bij de OG (Stoomtramweg maatschappij “Oostelijk Groningen”), waarvan de Museumstoomtram er onder nummer BC27 er eveneens één in haar bezit heeft, bij deze eerdere serie hadden de balkons een andere vorm.
De 1501-1510 bezaten een afdeling met 16 zitplaatsen en één met 32, beide tweede klasse.
Naast de 1504 beschikt de SHM ook over rijtuig 1502 dat eveneens in afwachting is van restauratie, samen met de rijvaardige Hanomag loc. 26 kan dan na restauratie een kompleet LTM tramstel op de rails gezet worden
| Specificaties |
|---|
| Cultuurhistorische waardering | B-status register railmonumenten |
| Bouwjaar | 1922 |
| Gebouwd door | Fa. Beynes |
| Gebouwd voor | Limburgsche Tramwegmij. (LTM) |
| Verworven | 1994 |
| Staat van object | Wacht op restauratie |
| Locatie | Benningbroek |
| Lengte over buffers | 15180 mm |
| Breedte zonder richels | 3110 mm |
| Hoogte v.h. dak, zonder uitsteeksels | 3960 mm |
| Spoorbreedte | 1435 mm |
| Aantal vaste zitplaatsen | 48 (tweede klasse) |
| Aantal vaste staanplaatsen | 28 |
| Totaal aantal plaatsen | 76 |
| Geschiedenis |
|---|
| 1922-1938 | In dienst als personenrijtuig |
| 1938 | Buiten dienst gesteld |
| 1939-1940 | Verkocht aan Fa. Dotremont |
1940-1994 | Verkocht aan Steenbrekerij Kochelkoren in Maastricht. Later kantoor van jachtwerf Boscherveld. Vanaf 1983 in eigendom |
| 1994 | Verkocht aan SHM |
| 1995 | Overgebracht naar opslag Beverwijk |
| 1999 | Naar Hoorn overgebracht en opgeslagen |
| 2015 | In afwachting van restauratie opgeslagen in Benningbroek |
ontdek meer
Rijtuig SME 86, ex NS C290 (Ex SME 86)
Houten personen rijtuig op 2 assen.
In 1917 bouwde Werkspoor rijtuig SME 86 als één in een serie van 15 voor de Staatsmijn Emma. Het rijtuig werd hier gebruikt om de kompels van stations naar de mijnen te vervoeren. In 1923 werd het rijtuig overgenomen door de Nederlandsche Spoorwegen (NS) en kwam het in dienst onder het NS nummer Cl290 (de serie als geheel was bij NS genummerd Cl286-300) en later C290.
Foto’s : Collectie/makers: Museum Stoomtram, C. Bos
Lees verder…
Tot 1930 werd het gebruikt in de reizigersdienst. In 1930 verbouwde de NS het rijtuig tot een bovenleiding-montagewagen onder de nummers NS 157790 en NS 165052. In deze functie is het rijtuig tot 1969 bij de NS in dienst geweest.
De laatste rijtuigen van de serie werden in 1965 bij het mijnbedrijf uit dienst genomen. Ze waren op dat moment voor een excursietrein in gebruik.
In 1969 kwam de C290 bij de Tramweg Stichting (voorloper van de Museumstoomtram) terecht. In Hoorn kon het rijtuig snel weer als personenrijtuig worden teruggebouwd en in dienst komen. In 1998 volgde restauratie naar de toestand van 1926. In 2018 werd een meer uitgebreide restauratie afgerond, die twee jaar duurde. Daarbij is het rijtuig voor een beperkte periode teruggebracht in de nogal opvallende uitvoering die het bij aflevering in 1917 kreeg als nummer 86 van de Staatsmijn Emma.
De NS C290 (op dit moment dus als SME 86) doet dienst in de lokaalspoorstam met twee-assige rijtuigen. Het rijtuig is ingericht met ex-blokkendoos banken, maar zou historisch gezien moeten zijn voorzien van langsbanken. Voorlopig is dit om redenen van bruikbaarheid in de presentatie nog niet uitgevoerd.
| Specificaties |
|---|
| Cultuurhistorische waardering | A status |
| Bouwjaar | 1917 |
| Gebouwd door | Fa. Werkspoor |
| Gebouwd voor | Staatsmijnen |
| Verworven | 1969 |
| Status van het object | Dienstvaardig |
| Locatie | Hoorn |
| Lengte over buffers | 11880 mm |
| Breedte zonder richels | |
| Hoogte v.h. dak zonder uitsteeksels | 3916 mm |
| Spoorbreedte | 1435 mm |
| Aantal vaste zitplaatsen | 58 |
| Aantal vaste staanplaatsen | |
| Totaal aantal plaatsen |
| Geschiedenis |
|---|
| 1917-1923 | Vervoer kompels van stations naar Staatsmijnen |
| 1923-1930 | In dienst bij Nederlandse Spoorwegen |
| 1930-1969 | In dienst als bovenleiding-montagewagen bij NS |
| 1969 | Overdracht aan Tramweg Stichting/Museumstoomtram |
1998 | Na grote herstelling teruggebracht in toestand rond 1926 |
| 2018 | Complete restauratie en herindienststelling als SME 86 |
ontdek meer
Ontdek de Tijdlijn
Lees verder…
De Tijdlijn bevindt zich in het Tramstation te Hoorn. Het gebouw waar alle bezoekers van het museum hun reis met de stoomtram beginnen of eindigen.
In het Stoomtram Documentatie Centrum zijn herinneringen van mensen aan de stoomtram in ons land vastgelegd in een oral history project. De unieke verzameling documentatie die dit heeft opgeleverd, aangevuld met meer documentatie van andere landelijke instellingen, is in deze presentatie ontsloten. De foto’s, kunstwerken, kleine objecten, filmbeelden en audiofragmenten vormt de basis voor deze interactieve presentatie, die de bezoekers aan de hand van vragen uitnodigt om interactief mee te doen. Hierdoor sluit de presentatie qua beleving goed aan bij het maken van de Spannendste Tijdreis in het museum. De bezoeker maakt als het ware nog een Tijdreis.
Historisch & geografisch
De Tijdlijn bestaat uit twee interactieve onderdelen, die het vervoermiddel vanuit een historische en een geografische context benaderen:
- In de westelijke vleugel van het stationsgebouw is een multimediale presentatiewand ingericht waar in chronologische volgorde de hoogtepunten uit de stoomtramgeschiedenis worden belicht . Aan de hand van kleinere voorwerpen, filmbeelden, foto’s, documenten en fragmenten uit vraaggesprekken wordt het verhaal van de stoomtram in Nederland belicht. Een tijdlijn waarin de hoogtepunten van de Nederlandse stoomtramgeschiedenis centraal staan vormt de rode draad in de presentatie. De nadruk ligt op de sociaal maatschappelijke betekenis van de stoomtram in Nederland, Bezoekers kunnen op een interactieve manier informatie tot zich nemen en hun kennis testen over wat zij hebben gezien en dit relateren aan de hedendaagse situatie.
- Naast de historische chronologische context aan de wanden, is er in het midden van de ruimte een multimediale themazuil geplaatst: Mijn Stoomtram. De bezoeker kan op de kaart van Nederland een stoomtrambedrijf selecteren en vervolgens het verhaal van de stoomtramhistorie op regionaal niveau ontdekken. Met andere woorden: welke stoomtram reed er bij jou in de buurt en wat heeft dat voor effect gehad op de ontwikkeling van de betreffende regio.
De Tijdlijn is geopend op 29 april 2016 met de opening van het Tramstation te Hoorn
ontdek meer
Lokaalspoor rijtuigen SHM 51 - 61
Met staalplaat beklede houten personenrijtuigen op 2 assen.
De elf uit Oostenrijk afkomstige rijtuigen met de nummers 51 – 61 zijn in de jaren 1950 gebouwd op onderstellen uit de periode 1908-1913. Alle rijtuigen hebben vijf ramen, behalve rijtuig 55 dat er zes heeft en rijtuig 61 met zeven ramen. Alle rijtuigen zijn voorzien van elektrisch licht en worden verwarmd door middel van stoom uit de locomotief. Rijtuig 61 is voorzien van een petroleumkachel.
Lees verder…
Het model van de rijtuigen komt in grote lijnen overeen met de rijtuigen die in het verleden op de lokaalspoorlijn Hoorn-Medemblik dienst hebben gedaan. Ze vertonen ook een sterke gelijkenis met NS lokaalspoorrijtuig C290 uit de collectie. In het kader van een levensduur verlengende onderhoudsbeurt worden de rijtuigen vanaf 2006 qua uiterlijk aangepast aan de rijtuigtypes, zoals die in het verleden in Nederland dienst hebben gedaan. Naast aangepaste balkons is de meest opvallende aanpassing de beschildering: de rijtuigen worden naar historisch Nederlands voorbeeld donkergroen geschilderd.
De rijtuigen worden veelvuldig in de dienst gebruikt. Trams 1 en 2 in de dienstregeling worden standaard met deze rijtuigen gereden. Het interieur is voorzien van houten banken, waardoor deze rijtuigen gelden als 3e klasse; sommige rijtuigen echter hebben ook met kussens beklede banken, en dan gelden zij als 2e klasse. Ook een mengvorm – rijtuigen met 2e en 3e klasse – komt voor.
De rijtuigen werden verworven in 1975. Alleen rijtuig 61 werd pas in 2013 aan de collectie toegevoegd. Op dat moment ontstond extra behoefte aan zitplaatscapaciteit omdat andere, uit Zwitserland afkomstige rijtuigen, uit de collectie werden afgestoten.
| Geschiedenis en verdere bijzonderheden |
|---|
| Bouwjaar | 1950/1954 |
| Gebouwd door | Werkplaats St Pölten en Simmering |
| Gebouwd voor | Östereichische Bundesbahn |
| Verworven | 1975 |
| Dienstvaardig | ja |
| Locatie | Hoorn |
ontdek meer
Tramrijtuigen B19 en B20
Houten personenrijtuigen op twee draaistellen.
Deze rijtuigen werden in 1973 door de Museumstoomtram in Belgie aangekocht, dit om het toentertijd beschikbare bestand aan trammaterieel uit te breiden. De indienststelling van deze rijtuigen maakte het mogelijk de voor de dienst van een restauratie faciliteit voorziene AB395 (RTM) weer in de oorspronkelijke vorm terug te bouwen.
Lees verder…
Ze (nrs 19424 en 19492), zijn in de periode 1950-1952 gebouwd voor de Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen (Societe Nationale des Chemins de fer Vicinaux) in de werkplaatsen van die maatschappij, en ze hebben tot 1972 op de lijnen Brussel-Leerbeek- Halle dienstgedaan.
Beide rijtuigen zijn na verkoop aan de Museumstoomtram omgespoord naar normaalspoor en geheel gerestaureerd. In rijtuig 19 is daarbij een buffetafdeling gebouwd, zodat vanuit dit rijtuig de gasten van koffie, thee en versnaperingen konden worden voorzien.
In 1990 verkeerden de wagens in een zodanig slechte staat dat ze buiten dienst moesten worden gesteld. Ze werden opgeslagen in Beverwijk en zijn inmiddels naar het depot Benningbroek overgebracht.
Interessant is dat een aantal rijtuigen van de NMVB, van een iets ander model door de RTM op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden in gebruik zijn geweest. Dit waren de nummers 19341 (1943), 19343(1945) en 19347 (1946), gebouwd door Franco Belge
| Specificaties |
|---|
| Bouwjaar | 1948/1950 |
| Gebouwd door | NMVB Werkplaats Kuregem |
| Gebouwd voor | Belgische Buurtspoorwegen |
| Verworven | 1975 |
| Status van het (de) object(en) | niet dienstvaardig |
| Locatie | opslag Benningbroek |
| Lengte over buffers | 14500 mm |
| Breedte zonder richels | |
| Hoogte v.h. dak zonder uitsteeksels | 3150 mm |
| Spoorbreedte | oorspronkelijk 1000 mm, bij Museumstoomtram 1435 mm |
| Aantal vaste zitplaatsen | 28 (B19) 48 (B20) |
| Aantal vaste staanplaatsen | |
| Totaal aantal plaatsen |
| Geschiedenis B19 |
|---|
| 1951 | gebouwd door NMVB Werkplaats Kuregem 1951 voor Belgische Buurtspoorwegen, nr. 19492 |
| 1974 | verkocht aan de Museumstoomtram vanaf stelplaats het Rad |
| 1975 | omgespoord en gerestaureerd in dienst gesteld |
| 1977 | buffetafdeling ingebouwd |
| 1990 | buiten dienst gesteld |
| 1995 | overgebracht naar opslagloods |
| Geschiedenis B20 |
|---|
| 1948 | gebouwd door NMVB Werkplaats Kuregem 1948 voor Belgische Buurtspoorwegen, nr. 19424 |
| 1974 | verkocht aan de Museumstoomtram vanaf stelplaats het Rad |
| 1975 | omgespoord en gerestaureerd in dienst gesteld |
| 1990 | buiten dienst gesteld |
| 1995 | overgebracht naar opslagloods |
ontdek meer
Collectie
In de collectie van het Stoomtram Documentatie Centrum bevindt zich documentatie, die informatie verschaft over de geschiedenis van de stoomtram in Nederland, het railvervoer op het Nederlandse platteland en de omgeving waarin deze functioneerde tussen 1879 en 1966.
Lees verder…
In het centrum bevinden zich de volgende soorten documentatie:
- Authentieke documenten afkomstig van de Nederlandse stoomtrambedrijven
- Boeken
- Tijdschriften/Periodieken
- Reproducties van archivalia en documentatie
- Film
- Foto’s en ansichten (reproducties en originelen)
- Vraaggesprekken met getuigen uit de stoomtramgeschiedenis
- Geluidsdocumenten
- Affiches
- Kunst- en Reclameuitingen
- Documentatiedossiers per stoomtrambedrijf: Algemene informatie en knipsels, alsmede uitgebreide verwijzingen naar alle mogelijke bronplaatsen waar informatie over iedere exploitant van stoomtramwegen in Nederland te vinden is. Dit zijn bijvoorbeeld archieven en verzamelingen binnen en buiten het Stoomtram Documentatie Centrum.
ontdek meer
Personenrijtuig AB6 van Tramweg Maatschappij Zutphen-Emmerik
Houten personenrijtuig op twee draaistellen.
Rijtuig AB6 behoort tot een standaard rijtuigtype van Metallurgique, dat bij vele trambedrijven dienst heeft gedaan. Personenrijtuig ZE AB6 is door zijn opmerkelijke geschiedenis als enig bewaard gebleven rijtuig van de ZE-tram en de fabrikant Pennock een belangrijk, attractief onderdeel van de collectie en heeft een B-status in het Nationaal Register Mobiel Erfgoed.
Lees verder…
Van de rijtuigen die de ZE in dienst stelde op de in 1902-1903 geopende lijn Zutphen -Emmerik, waren de AB’s wat langer dan de B’s. Zij waren wel gelijksoortig opgezet, maar naast de lengte waren er ook in details verschillen. In de AB 1-6 waren 12 zitplaatsen eerste klasse en 28 tweede beschikbaar. (In de B 1-4 waren er 42 tweede klasse. )
Toen de ZE in 1934 tot de GTW (Geldersche Tram Wegen) -groep was gaan behoren onder directie van de GSTM (Geldersche Stoomtramweg- Maatschappij), werden de ZE rijtuigen niet vernummerd, omdat zij zouden worden afgevoerd. Dat is vermoedelijk in 1935 gebeurd.
| Specificaties | |
| Cultuurhistorische waardering | A-status, register Railmonumenten |
| Kerncollectie? | Ja |
| Bouwjaar | 1902 |
| Gebouwd door | Pennock en Co, Den Haag |
| Gebouwd voor | Tramweg-Maatschappij Zutphen – Emmerik (ZE) |
| Verworven | 1994 |
| Staat van het object | Dienstvaardig |
| Huidige locatie | Hoorn |
| Lengte over buffers | 13060 mm |
| Breedte | 2000 mm |
| Hoogte | 3100 mm |
| Spoorbreedte | Oorspronkelijk 750 mm, bij de Museum-stoomtram 1435 mm |
| Aantal vaste zitplaatsen | 40 (12 Eerste klasse -A-, 28 Tweede klasse -B-) |
| Aantal vaste staanplaatsen | 24 |
| Totaal aantal plaatsen | 64 |
| Geschiedenis | |
| 1902-1935 | In dienst bij de ZE als personenrijtuig |
| 1935-1994 | Zonder draaistellen in dienst als tuinhuisje/ pension in Epe |
| 1994 | Geschonken aan de Museumstoomtram |
| 1994 | Aanvang restauratie |
| 1999 | Einde restauratie, naar toestand van 1926 |
| 1999 | In dienst gesteld |
ontdek meer
Seintoestel Opperdoes
Op het station van Opperdoes bevindt zich eveneeens een klassiek handeltoestel van het type HIJSM 1890. Daarnaast vindt u hier een bloktoestel, net als in het seinhuis in Hoorn. Het handeltoestel is een zogenaamde “Alkmaarse handelinrichting” met drie handels.
Lees verder…
Sinds 2010 heeft Opperdoes, als onderdeel van de “authentieke mijl” een werkende telegraafverbinding met Twisk. Deze installatie wordt op bepaalde dagen voor demonstratie-doeleinden gebruikt.
Op het perron is een seinklok geplaatst, die vanuit Twisk vertrekkende treinen aankondigt. Deze klok kan ook ter plaatse worden bediend.
ontdek meer
Seintoestel Twisk
In het kantoor van de stationschef bevindt zich een bloktoestel van het type Siemens & Halske 1875. Sinds 2010 beschikt Twisk, als onderdeel van de ‘Authentieke Mijl’ over een werkende telegraafverbinding met Opperdoes. Deze installatie wordt op bepaalde dagen voor demonstratie-doeleinden gebruikt.
Lees verder…
Het perron is voorzien van een seinklok, die vanuit Opperdoes wordt bediend om de komst van een trein aan te kondigen. Deze klok wordt ook gebruikt om vertrekkende treinen richting Opperdoes aan te kondigen. Aan de muur van het stationsgebouw, naast de deur naar het chefskantoor, is een seinklok bevestigd die ter plaatse het vertrek van treinen richting Hoorn aankondigt.
Het zijspoor te Twisk is beveiligd met een stopblok, waarvan de sleutel door de stationschef Opperdoes kan worden vrijgegeven. De sleutel bevindt zich in een kastje te Twisk dat met een elektrisch slot is beveiligd; ontgrendeling geschiedt elektrisch vanuit Opperdoes. Daarmee komt dan tevens een sleutel vrij voor wissel A, dat toegang geeft tot het zijspoor.
ontdek meer
Seinwezen in Wognum-Nibbixwoud
Op het emplacement en het station van Wognum-Nibbixwoud is een klassieke beveiliging aangebracht. Twee wissels aan beide uiteinden van het emplacement en twee armseinen worden vanuit het kantoor van de stationchef bediend met een handeltoestel van het type SS 1941.
Lees verder…
In dat toestel bevindt zich ook een sleutel die toegang geeft tot spoor 3, het goederenspoor. Als de inrijseinen de toegang naar spoor 2 verbieden, kan die sleutel worden uitgenomen en kan op het perron een grendel worden ontsloten waarmee de wissels 3 en 4 vrij bedienbaar worden.
Indeling toestel
Er zitten zes velden met krukjes en vier handels aan het toestel, waarmee seinen voor het station binnenrijdende trams en wissels aan beide zijden van het station mechanisch worden bediend. Uitrijseinen zijn niet aanwezig. De stationschef geeft met een vertrekbevel aan dat de tram het station mag verlaten, wat op kleine stations kon, omdat de stationschef ook zelf de seinen bediende.
Op wissel 2, dat zich bevindt aan de Medemblikker kant, is een bezetmelder aangebracht om te voorkomen dat er handelingen worden verricht op het moment dat er een voertuig op staat, omdat de stationschef het wissel vanuit zijn kantoor niet kan zien.
Op dagen dat er meerdere trams kruisen in Wognum worden de seinen en wissels bediend door een stationschef die tevens seinhuiswachter is.
